نبود دادههای آماری دقیق از پیامدهای اجتماعی مهمترین چالش در مطالعات سوانح
به گزارش وبسایت فوت و فن ساختمان، در نشست صدوسیونهمین نشست از سلسله نشستهای تخصصی به مناسبت هشتمین سالگرد زلزله سال ۱۳۹۶ سرپل ذهاب، ستار پروین عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی به اثرات اجتماعی سوانح بر جوامع آسیبدیده اشاره کرد.
پروین گفت که زلزله و اتفاقات پس از آن، تروماهایی را برای مردم ایجاد کرد که تجربه آن با سختیهای ناشی از مرگ و از دست دادن اعضای خانواده همراه بود. این تروماها تمام مناسبات اجتماعی، ارزشها، هنجارها و عادات مردم را تحت تأثیر قرار داده و یکی از پیامدهای آن میتواند رشد انواع آسیبهای اجتماعی باشد.
عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد که این ترومای جمعی نهتنها باعث افول سرمایه اجتماعی میشود، بلکه کاهش مشارکت، بیانگیزگی و کاهش اعتماد اجتماعی را نیز به دنبال دارد؛ موضوعی که علوم اجتماعی نشان داده است، منجر به رشد آسیبهای اجتماعی میشود.
پروین راهکارهایی برای مواجهه با این پدیده اجتماعی ارائه داد و گفت که یکی از اقدامات اساسی جمعآوری دادههای موثق و تحلیلی است. دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه تهران و سایر نهادهای مرتبط باید دادههای موجود را به اشتراک بگذارند و در صورت فقدان، از طریق پایاننامهها، همایشها و نشستها، اطلاعات میدانی را جمعآوری و تحلیل کنند.
وی همچنین یادآور شد که بازآفرینی ترومای جمعی باید بهصورت روایتشده و شنیدهشده انجام شود. هدف ما تحلیل ترومای فردی نیست، بلکه تمرکز بر حافظه تاریخی جامعه است. آئینها و مناسک عمومی، از جمله سوگواریها و جشنها، باید به رسمیت شناخته شوند و نمود بیشتری در جامعه داشته باشند تا مردم فرصت بیان دردها و تجربیات مشترک خود را پیدا کنند.
پروین همچنین به عدالت ترمیمی اشاره کرد و گفت که عدالت ترمیمی به معنای دیده شدن مردم و پاسخگویی نظام سیاستگذاری نسبت به آنان است. اگر حرفهای مردم شنیده شود و در زندگی آنها تأثیرگذار باشد، این امر به بازسازی سرمایه اجتماعی و اعتماد اجتماعی کمک میکند.
عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به ظرفیتهای مثبت منطقه گفت که سرپل ذهاب دارای نخبگان بسیار، پتانسیل گردشگری و منابع محلی است که میتواند پایه توسعه پایدار باشد. توسعه باید از پایین به بالا و با بهرهگیری از نیروهای محلی برنامهریزی شود. با توجه به ترومای مضاعف موجود، راهحلها باید بر ظرفیتهای مثبت بنا شوند.
در ادامه این نشست، معصومه کمالالدینی جامعهشناس، مدرس دانشگاه و عضو انجمن جامعهشناسی ایران به ضرورت بازنگری در تحلیل پیامدهای اجتماعی سوانح اشاره کرد. کمالالدینی گفت که هدف اصلی از پرداختن به پیامدهای اجتماعی، رسیدن به نوعی اصلاح و تغییر اجتماعی است؛ چراکه بازتولید یا بازآفرینی صرف تروماهای فردی و جمعی بدون رویکرد درمانی، میتواند رنج مردم آسیبدیده را دوباره زنده کند و به جای ترمیم، بر آسیبها بیفزاید.
وی همچنین تصریح کرد که یکی از چالشهای اساسی در حوزه مطالعات سوانح، نبود دادههای آماری دقیق از پیامدهای اجتماعی است. کمالالدینی گفت که ما هنوز آمار مشخصی از پیامدهای اجتماعی زلزلههای بم، ورزقان و کرمانشاه یا حتی جنگ و سایر بحرانها نداریم، زیرا پیامدهای اجتماعی با شاخصهای کیفی در ارتباط است و بهسختی در قالب دادههای کمی قابل سنجش است.
عضو انجمن جامعهشناسی ایران همچنین به اصل دوم تحلیل بحران اشاره کرد و گفت که فاجعهها در همه کشورها از الگوی مشابهی تبعیت میکنند و آثار اجتماعی آنها متناسب با سطح توسعهیافتگی و بستر اجتماعی هر جامعه است. جوامعی که از پیش با فقر مزمن، نابرابری یا فقدان عدالت اجتماعی مواجهاند، در زمان بحرانها دچار فقر حادتر، افزایش خشم و نارضایتی عمومی میشوند.
کمالالدینی تاکید کرد که یکی از پیامدهای طبیعی این وضعیت، بروز رفتارهای منفعلانه در میان مردم است. در چنین شرایطی، کاهش اعتماد اجتماعی و سیاسی منجر به افت مشارکت عمومی میشود. مردم آسیبدیده میپرسند چرا باید در فرآیندی مشارکت کنند که خود در ایجاد آن نقشی نداشتهاند و از سوی نهادهای مسئول نیز پیشآگاهی و حمایت کافی دریافت نکردهاند. این احساس بیاعتمادی و انفعال، خود به بخشی از پیامدهای اجتماعی بحران تبدیل میشود.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
