انحصار زمین مانع خانهدار شدن مردم شد/ هویت فراموش شده اسلامیـایرانی در شهرسازی
به گزارش فوت و فن ساختمان به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان، با گذشت نزدیک به یک سال از تصویب برنامه هفتم توسعه، هدف اصلی آن یعنی افزایش ظرفیت سکونتگاهی کشور از طریق واگذاری زمین و کاهش تراکم جمعیت در کلانشهرها، عملاً محقق نشده است. بر اساس تبصره ۱ ماده ۵۰ این برنامه، وزارت راه و شهرسازی موظف به افزایش سالانه ۰.۲ درصد از مساحت سرزمین با تراکم حداکثر ۶۰ نفر در هکتار است؛ تراکمی که به اعتقاد کارشناسان، حتی اگر محقق میشد، بالاتر از استانداردهای جهانی (۲۵ تا ۳۵ نفر در هکتار) بود. این عدم تحقق، نشان از خلأهای ساختاری و قانونی عمیق در سیستم برنامهریزی و اجرایی کشور دارد.
عبدالحمید نقرهکار، کارشناس سیاستگذاری مسکن و معماری، در مصاحبهای با فوت و فن ساختمان، به این موضوع پرداخته و از نقایص اساسی در طرحهای جامع و تفصیلی شهری انتقاد کرده است. وی با اشاره به واگذاری دستوری این طرحها به مهندسان مشاور از سوی شهرداریها، به عنوان نمونهای از عدم توجه به استانداردها، از تراکم طراحیشده ۵۰۰ نفر در هکتار برای برخی مناطق تهران یاد میکند؛ تراکمی به شدت بالاتر از استانداردهای جهانی و مصوبه برنامه هفتم. به گفته وی، شهرداریها بدون بازنگری در این طرحهای قدیمی و با هدف افزایش درآمد، به اجرای آنها ادامه میدهند. این در حالی است که پیامدهای منفی این تراکمهای غیر استاندارد، از جمله از بین رفتن فضای سبز و افزایش آلودگی هوا، بر کسی پوشیده نیست.
نقرهکار اصرار دارد که شهرداران و اعضای شوراهای شهر، به جای ارائه طرحهای جدید، به طرحهای قدیمی و معیوب چنگ زدهاند. وی معتقد است که برای حل این مشکل، ضروری است که اختیارات شورای عالی شهرسازی از شهرداریها گرفته شود و این شورا با اصلاح ساختاری اساسی، به جایگاه واقعی خود برسد. به گفته وی، شورای عالی شهرسازی فاقد استقلال و تخصص کافی است و باید با حضور اساتید دانشگاه و حوزه علمیه، متخصص در فقه معماری و شهرسازی، هویت اسلامی، فقه شهرسازی، حقوق شهروندی و هنر، و با حق رأی برای هر یک از اعضا، به یک نهاد تصمیمگیرنده کارآمد تبدیل شود.
این کارشناس، با اشاره به عدم تناسب سیاستهای مسکن با تمدن نوین اسلامی، از نگاه برخی کارشناسان قدیمی وزارت راه و شهرسازی به انسان و خانواده انتقاد میکند. وی بر این باور است که برخی از کارشناسان، با بیتوجهی به ارزشهای انسانی و اجتماعی، به ساخت آپارتمانهای بلندمرتبه بدون توجه به نیازهای واقعی مردم و محیط زیست تاکید دارند، در حالی که مسکن باید محلی امن و آزاد برای زندگی خانواده باشد.
نقرهکار همچنین از انحصار زمین توسط وزارت راه و شهرسازی انتقاد شدید کرده و خواستار واگذاری رایگان یا با کمترین هزینه زمین به مردم است. وی معتقد است که این انحصار، مردم را از ساخت آزادانه خانه محروم کرده و آنها را به وابستگی به مافیای ساخت و ساز مجبور کرده است. به یادآوری وی، در گذشته زمین ارزان بود و مردم با امکانات خود خانه میساختند، اما در حال حاضر جوانان برای ساخت مسکن مجبور به پرداخت هزینههای سرسامآور به سازندگان هستند. او پیشنهاد میدهد وزارت راه و شهرسازی الگوهای خانهسازی مبتنی بر فرهنگ اسلامی ارائه دهد تا مردم از میان آنها انتخاب کنند.
نقرهکار در ادامه به موضوع تفکیک وزارت راه و شهرسازی اشاره کرده و ضرورت ایجاد دو وزارتخانهی مستقل، یکی برای راه و حمل و نقل و دیگری برای معماری و شهرسازی را مطرح میکند. وی بر این باور است که شهرسازی، حوزهای میانرشتهای و ترکیبی از هنر، علوم انسانی، فقه و مهندسی است که نیاز به رویکردی متفاوت از حمل و نقل دارد. به اعتقاد وی، وزارت معماری و شهرسازی باید توسط فردی هدایت شود که علاوه بر دانش مهندسی، در معماری و شهرسازی با درک عمیقی از هویت اسلامی-ایرانی، صاحبنظر باشد.
در بخش دیگری از صحبتهای خود، این کارشناس به عدم توجه به هویت اسلامی-ایرانی در شهرسازی و ترک فعل مدیران اشاره میکند. وی معتقد است که بسیاری از مدیران راه و شهرسازی فاقد هویت ایرانی و اسلامی هستند و منافع شخصی آنها با اجرای صحیح قوانین در تضاد است. او میگوید ناترازیهای کنونی، ناشی از طرحهای اشتباه گذشته و کمکاری مدیرانی است که ساخت مسکن برای مردم را غیرضروری میدانستند. نقرهکار از عدم وجود قوانین کافی برای برخورد با ترکفعل و کمکاری مدیران انتقاد میکند و خواستار برخورد قوه قضاییه با ترکفعلهای گذشته و دخالت شورای عالی انقلاب فرهنگی و حوزههای علمیه در این زمینه است.
در پایان، نقرهکار بر اصلاح ساختار شورای عالی شهرسازی و حضور متخصصان هویت اسلامی و فقه شهرسازی در آن، واگذاری زمین به صورت رایگان، تفکیک وزارت راه و شهرسازی و بازنگری طرحهای جامع با رویکرد اسلامی-ایرانی برای تأمین نیازهای واقعی انسان و خانواده در شهرسازی تأکید میکند.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
