وقتی بقا با «قسط» گره میخورد/ از کالای لوکس دیروز تا نان شب امروز!
به گزارش فوت و فن ساختمان به نقل از خبرگزاری مهر، تحولات چشمگیر چند سال اخیر در شیوههای خرید و فروش کالا در ایران، بیش از هر چیز، بازتاب فشارهای اقتصادی سنگین بر خانوارها و افزایش فقر در جامعه است. اگرچه خرید اقساطی پدیدهای جدید نیست و یادآور روشهای سنتی حساب دفتری و صندوقهای وام خانگی است، اما ماهیت و گستره آن به شکلی بیسابقه تغییر کرده است.
آنچه زمانی به عنوان یک آپشن برای خرید کالاهای لوکس یا بادوام به کار میرفت، امروزه به یک ضرورت برای تأمین مایحتاج اولیه تبدیل شده است. گستره این شیوه خرید از لوازم خانگی و اتومبیل فراتر رفته و شامل کالاهای اساسی مانند گوشت، مرغ، لوازمالتحریر و حتی خدمات تحویل کالا از طریق پلتفرمهایی مانند اسنپ شده است. این تحول، نشاندهنده افت شدید قدرت خرید خانوارها و کاهش نگرانکننده سرانه مصرف بسیاری از اقلام ضروری است. دیگر اعتماد متقابل مشتری و مغازهدار، جای خود را به بستر گسترده و دسترسپذیر فضای مجازی داده است.
این تغییر بنیادی در ماهیت و دامنه خرید اقساطی، زنگ خطری جدی برای وخامت اوضاع معیشتی، تعمیق فقر و حتی آینده تولید در کشور به صدا درآورده است. آمارهای رسمی، کاهش شدید سرانه مصرف کالاهای اساسی مانند گوشت، لبنیات و برنج را در دهههای اخیر نشان میدهند. به عنوان مثال، گزارش سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) نشان میدهد سرانه مصرف گوشت قرمز از ۱۲ کیلوگرم در سال ۱۳۹۱ به ۶ کیلوگرم در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است. معاون وزیر بهداشت در سال ۱۴۰۳، از کاهش تکاندهنده سرانه مصرف گوشت قرمز و سفید به ۳۵ گرم در روز خبر داده است. به همین ترتیب، سرانه مصرف لبنیات از بیش از ۱۰۰ کیلوگرم در سال ۱۳۸۹ به ۷۰ کیلوگرم در حال حاضر رسیده است، در حالی که استاندارد جهانی بین ۱۵۰ تا ۱۶۰ کیلوگرم است. حتی سرانه مصرف برنج، از ۴۴ کیلوگرم در سال ۱۳۹۰ به ۶۵ کیلوگرم در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. این ارقام، نشاندهنده فقیرتر شدن جامعه و از دست رفتن توانایی تأمین حداقلهای یک زندگی سالم و مغذی است.
در چنین شرایطی، پدیده خرید اقساطی از فضای سنتی مغازههای محلی به بستر دیجیتال و پلتفرمهای آنلاین مانند اسنپپی، دیجیپی و ازکیوام گسترش یافته است. این پلتفرمها، کالاهای مختلفی از لباس و لوازمالتحریر تا مواد غذایی را به صورت اقساطی و اغلب با شعارهای فریبندهای مانند “بدون نیاز به چک و ضامن” ارائه میدهند. این امر، در حالی که به ظاهر راهکاری برای مدیریت فشارهای مالی است، در واقع نشاندهنده ضعف شدید توان اقتصادی جامعه و ناگزیری خانوادهها برای قسطبندی حتی کوچکترین هزینههای زندگی است. واقعیت تلخ این است که امروزه، حتی خرید گوشت و مرغ نیز به صورت اقساطی انجام میشود، که نشاندهنده عمق فقر غذایی در جامعه است. در واکنش به این وضعیت، برخی نهادهای دولتی طرحهای آزمایشی مانند عرضه اینترنتی گوشت یارانهای را اجرا میکنند، اما این اقدامات، بیشتر به عنوان مسکنهای موقت عمل میکنند و نه درمان ریشهای.
با نزدیک شدن به سال تحصیلی جدید، بار مالی سنگین خرید لوازمالتحریر بر دوش خانوادهها سنگینی میکند. هزینه متوسط خرید لوازمالتحریر برای یک دانشآموز ابتدایی حدود ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان است، رقمی معادل ۳۰ درصد حقوق پایه کارگری! این امر، خرید اقساطی لوازمالتحریر را به یک امر اجباری تبدیل کرده است و آینده تحصیلی کودکان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
این روند رو به گسترش، تنها یک تغییر در شیوههای خرید نیست، بلکه آینهای تمامنما از شرایط اقتصادی کشور است. واقعیت این است که حتی نیازهای اولیه زندگی به قلمرو بدهی و قسطبندی رانده شدهاند. فروش اقساطی، اگرچه به طور موقت فشار مالی خانوادهها را کاهش میدهد، اما در درازمدت به بدهکارسازی سیستماتیک جامعه میانجامد و چرخه معیوب فقر را تشدید میکند. این پدیده، نشاندهنده ضعف سیاستهای حمایتی پایدار و ریشهای است. تکیه بر اقدامات مقطعی مانند ارائه یارانههای موقت یا فراهمکردن خرید قسطی، تنها به تسکین موقت بحران میانجامد. اصلاحات بنیادین اقتصادی، مهار تورم و تقویت قدرت خرید مردم، برای بهبود وضعیت معیشتی ضروری است.
منبع: خبرگزاری مهر
