مکانیسم ماشه صادرات نفت را متوقف نخواهد کرد
به گزارش فوت و فن ساختمان به نقل از مهر، امین شاکری، نایب رئیس کمیسیون اقتصاد کلان اتاق بازرگانی ایران، در گفتگویی پیرامون مکانیسم ماشه در توافق هستهای برجام ۲۰۱۵، ابعاد مختلف این سازوکار را تشریح کرد. وی با اشاره به اصطلاح «اسنپبک» یا مکانیسم ماشه، بر نقش آن در بازگرداندن خودکار تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل در صورت نقض تعهدات توسط هر یک از طرفین توافق تاکید کرد. از منظر حقوقی، فعالسازی این مکانیسم به معنای بازگشت کلیه تحریمهای پیش از برجام است؛ از محدودیتهای فروش تسلیحات تا موانع سرمایهگذاری در بخشهای نفت و گاز، محدودیتهای بانکی و اختلال در سیستم حمل و نقل بینالمللی.
با این حال، شاکری با اشاره به خروج ایالات متحده از برجام در سال ۲۰۱۸ و اعمال سیاست فشار حداکثری، به این نکته مهم اشاره کرد که بخش اعظم این تحریمها از آن زمان به بعد عملاً اعمال شدهاند. لذا تاثیر حقوقی مکانیسم ماشه، کمتر از پیامدهای سیاسی و روانی آن خواهد بود. در واقع، بازگشت تحریمهای شورای امنیت، میتواند ریسک همکاری کشورهای ثالث با ایران را به طور قابل توجهی افزایش دهد، زیرا پشتوانه این تحریمها قطعنامه سازمان ملل خواهد بود و نه صرفاً قوانین داخلی آمریکا. این امر، احتیاط و تردید بیشتری را در میان شرکتها و دولتها برای همکاری اقتصادی با ایران ایجاد میکند.
تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که تحریمهای ظالمانه و فشارهای بیسابقه آمریکا و غرب، اگرچه نتوانستهاند تجارت خارجی ایران را به طور کامل متوقف کنند، اما هزینههای مبادلات را به شدت افزایش دادهاند. شاکری با استناد به گزارشها، بر این نکته تاکید کرد که ایران حتی در اوج فشارهای تحریمی، صادرات نفت خود را متوقف نکرده و میزان فروش نفت در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به بالاترین سطح پس از برجام رسیده است.
با این وجود، فعال شدن مکانیسم ماشه میتواند چالشهایی را ایجاد کند. احتمال افزایش هزینههای حمل و نقل، دشواری در بیمه نفتکشها و افزایش هزینههای پنهان در فروش نفت، از جمله این چالشها هستند. اما به گفته شاکری، توقف کامل صادرات نفت بعید به نظر میرسد، چرا که مشتریانی مانند چین، برخی کشورهای منطقه و مسیرهای غیررسمی همچنان برای ایران وجود دارند. بنابراین، اثر اصلی این مکانیسم، بیشتر افزایش هزینهها و ریسکها خواهد بود تا توقف کامل صادرات و فروپاشی اقتصاد ایران.
عضویت ایران در سازمانهایی مانند بریکس و شانگهای میتواند تا حدی حاشیه امنی برای کشور ایجاد کند و بخشی از فشار تحریمها را کاهش دهد. اما شاکری به این نکته نیز اشاره کرد که این عضویت نمیتواند جایگزینی کامل برای دسترسی به نظام مالی جهانی، سیستم سوئیفت و سرمایهگذاریهای غربی باشد. این موضوع نشان میدهد که ایران حتی با عضویت در این سازمانها، هنوز با چالشهای جدی در زمینه اقتصاد و تجارت بین المللی روبرو خواهد بود.
به طور کلی، مکانیسم ماشه، اگرچه در ظاهر مکانیسمی حقوقی برای بازگرداندن تحریمهای پیشین است، اما پیامدهای سیاسی و روانی آن نقش مهمتری در روابط اقتصادی و سرمایهگذاری خارجی ایفا میکند. پشتوانه بینالمللی این مکانیسم به واسطه قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، میتواند تاثیری قابل توجه بر اعتماد سرمایهگذاران خارجی و شرکای تجاری ایران داشته باشد. این در حالی است که ایران در سالهای اخیر با اتکا به مسیرهای جایگزین و همکاری با دیگر کشورها توانسته به نوعی تحریمها را دور بزند، اما فعال شدن مکانیسم ماشه میتواند هزینههای این مسیرها را به طرز چشمگیری افزایش دهد. این موضوع، ضرورت برنامهریزی و اتخاذ تدابیر لازم برای کاهش وابستگی به نظام مالی جهانی و تقویت همکاریهای منطقهای را بیش از پیش مهم میکند.
منبع: مهر
